Porady dla biznesu

Planowanie zakupów: ile zamówić, by uniknąć nadmiernych zapasów

Jeśli sprawdzasz zapasy w stałych odstępach, planowanie zakupów oprzyj na zużyciu do czasu dostawy kolejnego zamówienia. Do przewidywanego zużycia dodaj zapas…

8 min czytania

Jeśli sprawdzasz zapasy w stałych odstępach, planowanie zakupów oprzyj na zużyciu do czasu dostawy kolejnego zamówienia. Do przewidywanego zużycia dodaj zapas bezpieczeństwa, czyli rezerwę na opóźnienie dostawy lub większy popyt. Następnie odejmij zapas, który możesz jeszcze wykorzystać, oraz zamówione dostawy, które dotrą na czas. Na koniec sprawdź kwotę i termin płatności.

Prześledźmy obliczenia na hipotetycznym przykładzie kawiarni: sprawdzimy zapas do dnia dostawy, porównamy dwie wielkości zamówienia i zestawimy zakup z innymi płatnościami.

Mówiąc prościej. Osiem kilogramów kawy na półce może wydawać się wystarczającym zapasem. Jeśli jednak kawiarnia zużywa dwa kilogramy dziennie, wystarczy go na cztery dni. Aby ustalić wielkość zamówienia, musisz wiedzieć, kiedy dotrze nowa dostawa i ile kawy zużyjesz do czasu dostawy kolejnego zamówienia.

Jakie dane są potrzebne do planowania zakupów

Każdą pozycję obliczaj osobno, zawsze w tych samych jednostkach: kawę w kilogramach, a kubki w sztukach. Sam przychód ze sprzedaży nie pokazuje zużycia materiałów. W kawiarni uwzględnij kawę zużytą zarówno do przygotowania napojów, jak i porcji testowych podczas regulacji ekspresu.

Do obliczeń potrzebujesz rzeczywistego zużycia z dni o podobnym przebiegu pracy, a także zapasu nadającego się do wykorzystania oraz ilości i terminów potwierdzonych dostaw. Przydadzą się również czas dostawy, odstęp między zamówieniami, minimalna wielkość zamówienia i liczba sztuk w opakowaniu.

Jeśli towar był przez pewien czas niedostępny, sprzedaż z tego okresu nie odzwierciedla pełnego popytu. Gdy planujesz promocję lub masz więcej rezerwacji wizyt, skoryguj przewidywane zużycie.

Przyjmijmy przykład kawiarni czynnej codziennie, która zużywa 2 kg kawy dziennie. Wszystkie terminy podajemy w dniach kalendarzowych.

Parametr

Wartość

Jak uwzględnić

Przewidywane zużycie

2 kg dziennie

Zapotrzebowanie na każdy dzień

Odstęp między zamówieniami

7 dni

Zapasy sprawdzane co tydzień

Czas dostawy

3 dni

Od złożenia zamówienia do odbioru

Rezerwa na opóźnienie

4 kg

Przykładowy zapas na dwa dni

Zapas nadający się do wykorzystania

8 kg

Już dostępny do zużycia

Potwierdzona dostawa

6 kg

Dotrze za jeden dzień

Cena kawy

60 zł/kg

Do obliczenia kwoty płatności

Jak obliczyć wielkość zamówienia

Gdy sprawdzasz zapasy co tydzień, uwzględnij siedem dni do kolejnego zamówienia i kolejne trzy dni oczekiwania na jego dostawę. Obliczasz więc zapotrzebowanie na dziesięć dni. Jeśli uwzględnisz tylko tydzień, kawa może się skończyć, zanim dotrze następna partia.

Wielkość zamówienia = zużycie do kolejnego zamówienia + zużycie w czasie dostawy + rezerwa na opóźnienie − zapas nadający się do wykorzystania − potwierdzone dostawy w tym okresie.

Jeśli wynik jest ujemny, nowe zamówienie nie jest potrzebne: według obliczeń wystarczy obecny zapas wraz z oczekiwanymi dostawami. Sprawdź jednak osobno terminy ich przyjazdu.

W naszej kawiarni obliczenia wyglądają następująco:

  1. Oblicz okres, na który potrzebujesz kawy: 7 dni do kolejnego zamówienia + 3 dni dostawy = 10 dni. Tyle czasu kawiarnia będzie działać, zanim dotrze partia z kolejnego zamówienia.

  2. Oblicz zużycie w tym czasie: 2 kg dziennie × 10 dni = 20 kg.

  3. Dodaj rezerwę na opóźnienie: 20 + 4 = 24 kg. Rezerwa wystarczy na kolejne dwa dni, jeśli dostawa się spóźni.

  4. Odejmij kawę, która jest już na miejscu lub na pewno dotrze: 8 kg na półce i 6 kg potwierdzonej dostawy. 24 − 8 − 6 = 10 kg.

Kolejne zamówienie wynosi zatem 10 kg kawy. W tym przykładzie minimalna wielkość zamówienia, opakowania i termin przydatności nie ograniczają zakupu.

Teraz sprawdź terminy. Potwierdzona dostawa dotrze za jeden dzień, a w tym czasie kawiarnia zużyje 2 kg z dostępnych 8 kg. Nowe zamówienie przyjedzie za trzy dni. Do tego czasu zużycie wyniesie 6 kg, a łączna ilość kawy z potwierdzoną dostawą to 14 kg. Zapasu wystarczy więc zarówno do potwierdzonej dostawy, jak i do przyjazdu nowego zamówienia.

Nawet jeśli łączna ilość kawy jest wystarczająca, może jej zabraknąć przed najbliższą dostawą. Przy nierównomiernym zużyciu oblicz zapotrzebowanie na konkretne dni zamiast mnożyć średnie dzienne zużycie przez liczbę dni.

Jak ustalić zapas bezpieczeństwa

Aby wstępnie oszacować rezerwę, określ, na ile dni ma wystarczyć, i oblicz odpowiadającą temu ilość materiału.

Rezerwa na opóźnienie = średnie dzienne zużycie × liczba dni, na które ma wystarczyć zapas.

W przykładzie przyjmujemy dwa dni: 2 kg/dzień × 2 dni = 4 kg. To uproszczona metoda, a nie uniwersalna norma ani gwarancja, że niczego nie zabraknie.

Weryfikuj rezerwę, gdy zmienia się skala opóźnień, niedoborów lub strat związanych z odpisywaniem zapasów. Przy produkcie o krótkim terminie przydatności większy zapas może oznaczać większe straty. Jeśli zapas stale rośnie, przewidywane zużycie może być zawyżone.

Kiedy skorygować wielkość zamówienia

Na zapotrzebowanie wpływają sezonowe zmiany popytu, promocje, rezerwacje wizyt i potwierdzone zamówienia. Każdą potrzebę uwzględniaj tylko raz: jeśli zamówienia klientów są już ujęte w przewidywanym zużyciu, nie dodawaj ich ponownie.

Do zapasu nadającego się do wykorzystania nie wliczaj zepsutych materiałów ani towarów, których nie zdążysz zużyć przed upływem terminu przydatności. Opóźnioną dostawę odejmij od zapotrzebowania dopiero po potwierdzeniu nowej daty. Znaczenie mają też miejsce i warunki przechowywania.

Jeśli dostawca sprzedaje wyłącznie pełne kartony, zaokrąglij obliczoną ilość do pełnych opakowań. Następnie oszacuj, kiedy zużyjesz dodatkowy zapas.

Porównajmy dwie partie: 10 kg wynikające z obliczeń oraz większą partię 20 kg. Cena jest taka sama, bez rabatu, a podane kwoty nie obejmują dostawy.

Co porównujemy

Partia 10 kg

Partia 20 kg

Kwota do zapłaty teraz

600 zł

1 200 zł

Kawa ponad zapotrzebowanie

0 kg

10 kg

Na ile dni dłużej wystarczy kawa

0 dni

5 dni

Kwota wydana z wyprzedzeniem

0 zł

600 zł


Różnica między partiami wynosi 600 zł, czyli kwotę wydaną na kawę pięć dni wcześniej, niż będzie potrzebna. Jeśli warunki się nie zmieniają, wystarczy 10 kg. Większa partia ma sens, gdy uzasadnia ją potwierdzony wzrost zapotrzebowania lub dłuższa przerwa w dostawach. Rabat porównaj z terminem przydatności, kosztami przechowywania i kwotą, której może zabraknąć na inne płatności.

Dlaczego warto regularnie robić inwentaryzację

Wielkość zamówienia obliczasz na podstawie stanu zapasów, dlatego jego dokładność wpływa na wynik. Jeśli ewidencja wskazuje 8 kg kawy, a na półce jest 5 kg, zamów 13 kg zamiast 10 kg: 24 − 5 − 6 = 13. Bez ponownego przeliczenia kawa może się skończyć około półtora dnia wcześniej, niż przewidujesz.

Inwentaryzacja, czyli przeliczenie tego, co faktycznie znajduje się na półkach, pozwala ustalić rzeczywisty stan zapasów. Powtarzaj ją regularnie, na przykład przed każdym zamówieniem. Z czasem zobaczysz rzeczywiste zużycie materiałów, odpisywane straty i to, czy rezerwa nie jest zbyt duża. W ten sposób ograniczysz ryzyko zarówno niedoborów, jak i nadmiernych zapasów.

Jak sprawdzić, czy wystarczy pieniędzy na zakup

Kwota za kawę: 10 kg × 60 zł/kg = 600 zł. Dodaj koszt dostawy i innych usług dostawcy, jeśli nie obejmuje ich cena kawy. Rozpisz płatności na konkretne daty zgodnie z warunkami dostawcy.

Przy pełnej przedpłacie całą kwotę płacisz przed wysyłką towaru. Przy częściowej przedpłacie przekazujesz część pieniędzy z góry, a resztę później, w terminie uzgodnionym z dostawcą. Odroczony termin płatności zmienia datę zapłaty, ale nie likwiduje zobowiązania.

Saldo rachunku nie jest równoznaczne z budżetem na zakupy: przed tobą mogą być płatności za czynsz, wynagrodzenia i inne zobowiązania. Porównaj je z dostępnymi środkami i oczekiwanymi wpływami. Jeśli wpływy pojawią się po terminie płatności, zakup może wymagać innego źródła finansowania.

Jeśli brakuje środków, porozmawiaj z dostawcą o podziale zamówienia, częstszych dostawach lub innym harmonogramie płatności. Po takich zmianach ponownie sprawdź, czy materiałów wystarczy do następnej dostawy.

Jak połączyć zakupy z ewidencją finansową

W BizFin możesz ewidencjonować środki na rachunkach, dodawać operacje z kategoriami i kontrahentami oraz sprawdzać salda. Te dane pomagają ocenić, czy możesz opłacić zakup. Ilość towarów i zapotrzebowanie na zakupy obliczaj osobno, ponieważ ewidencja finansowa tego nie zastępuje.

Dla regularnych płatności możesz ustawić regułę z kwotą, rachunkiem i harmonogramem w części służącej do planowania transakcji. Kalendarz pokazuje planowane wpływy i wydatki. Dzień oznaczony na czerwono wskazuje ryzyko ujemnego salda na konkretnym rachunku, nawet jeśli łącznie środków wystarcza.

Prognoza jest dokładniejsza, gdy na bieżąco aktualizujesz salda i planowane operacje. Obliczenia zaczynają się od aktualnych sald rachunków, a niepotwierdzone operacje z wcześniejszych dni są uwzględniane pod dzisiejszą datą. W odpowiednim dniu potwierdź operację: wpis pojawi się na liście, a saldo się zaktualizuje. Płatność za zakup potwierdź po faktycznej zapłacie dostawcy.

Obliczanie zapotrzebowania na zakup krok po kroku

  1. Dzienne zużycie: średnia ilość materiału zużywana każdego dnia, obliczona na podstawie dni o podobnym przebiegu pracy.

  2. Okres: dni do kolejnego zamówienia plus czas dostawy.

  3. Zapotrzebowanie: dzienne zużycie × okres + rezerwa na opóźnienie.

  4. Zamówienie: zapotrzebowanie minus zapas nadający się do wykorzystania według ostatniej inwentaryzacji i minus potwierdzone dostawy w tym okresie.

  5. Kontrola terminów: czy zapasu wystarczy do każdej dostawy.

  6. Kontrola płatności: czy w dniu zapłaty dostawcy wystarczy środków po uwzględnieniu innych płatności.

Najważniejsze w skrócie

  • Każdą pozycję obliczaj osobno. Do zaplanowania zakupu potrzebujesz danych o ilości zużytych towarów lub materiałów, a nie tylko wartości sprzedaży.

  • Czas do dostawy kolejnego zamówienia. Przy zamówieniach okresowych obejmuje on odstęp między zamówieniami oraz czas dostawy.

  • Zapasy i terminy dostaw. Od zapotrzebowania odejmuj tylko zapas nadający się do wykorzystania i potwierdzone dostawy, które dotrą na czas.

  • Rezerwa i wielkość partii. Weryfikuj je, gdy zmieniają się popyt, opóźnienia lub termin przydatności.

  • Zakupy i inne płatności. Sprawdzaj dostępną kwotę na każdy dzień płatności dostawcy.

Najczęściej zadawane pytania

Jak planować zakupy w nowo otwartej firmie?

Punktem wyjścia mogą być planowana sprzedaż lub rezerwacje wizyt oraz ilość materiału potrzebna na jedno zamówienie bądź wizytę. Dopóki masz niewiele danych, zamawiaj mniejsze partie i częściej porównuj przewidywane zużycie z rzeczywistym.

Co zrobić, jeśli obliczone zamówienie jest mniejsze niż minimum wymagane przez dostawcę?

Porównaj warunki innego dostawcy lub uzgodnij dostawę w częściach. Jeśli minimalna partia przekracza zapotrzebowanie, oceń, czy zdążysz wykorzystać ją w całości przed upływem terminu przydatności.

Jak uwzględnić towar już zamówiony, który jeszcze nie dotarł?

Od zapotrzebowania odejmij potwierdzoną ilość, która dotrze w okresie objętym obliczeniami. Osobno sprawdź, czy obecnego zapasu wystarczy do tej dostawy.

Czy warto kupić więcej, aby otrzymać rabat?

Porównaj oszczędność z rabatu z dodatkowymi kosztami dostawy i przechowywania oraz ryzykiem odpisania nadwyżki. Sprawdź też, czy po zapłacie zostanie wystarczająco dużo pieniędzy na inne zobowiązania.

Jak często aktualizować plan zakupów?

Przed każdym zamówieniem oraz po istotnej zmianie popytu lub czasu dostawy. Przy niestabilnym zużyciu albo krótkim terminie przydatności może być potrzebna częstsza kontrola zapasów.

Co zrobić, jeśli zapasu nie wystarczy do najbliższej dostawy?

Zapytaj dostawcę o możliwość przyspieszenia dostawy lub wcześniejszego otrzymania części partii albo pilnie zamów towar u innego dostawcy. Następnie ustal przyczynę niedoboru, aby skorygować kolejne zamówienie lub rezerwę.

Udostępnij:

Zacznij widzieć swoje pieniądze jasno

Dodaj konta, zapisuj operacje - a zobaczysz, dokąd idą pieniądze i ile zostaje.